Diyetiniz ve MS
Bu bölümde, sağlıklı bir diyetin sürdürülmesi için bazı kılavuzlar ve tüketmeniz ve sakınmanız gereken besinlerle ilgili bazı öneriler yer almaktadır.
Sağlık için beslenme
Diyet ve MS progresyonu arasındaki ilişkiyi araştırmak üzere çok sayıda çalışma gerçekleştirilmiştir. Günümüze dek, herhangi bir diyetin relapsing-remitting MS’te atak sıklığını etkilediğini ya da sekonder progresif formda, progresyon hızını değiştirebildiğini gösteren kesin bir kanıt elde edilememiştir. Yalnızca, bazı çalışmalar1-3, iki besin sınıfının bazı faydalar sağladığını göstermiştir4.
Esansiyel yağ asitleri
Esansiyel yağ asitleri, vücudun sağlıklı olmak için ihtiyaç duyduğu, ancak kendi kendine üretemediği ve yalnızca beslenme yoluyla elde edebildiği yağlardır. Bunların tümü doymamış yağlardır; bu da bütün kimyasal bağlarının dolmamış olduğu anlamına gelir. Beyin dokusu ve miyelin kılıfının yapısında, önemli bir bölümü oluştururlar. Linoleik asit, en yaygın kullanılan esansiyel yağ asididir ve çuha çiçeği yağı ve yıldız çiçeği yağında yüksek oranda bulunur. Bu, omega-6 serisi yağ asidi olarak adlandırılmaktadır ve 6 rakamı, doymamış bağın moleküldeki yerini belirtir. Diğer tip esansiyel yağ asidi, omega-3 serileridir ve balık yağları ile keten tohumu yağında bulunmaktadır. Bu esansiyel yağ asitlerinin, MS gibi otoimmün hastalıklarda enflamatuar yanıtı değiştirebildiğini gösteren kanıtlar mevcuttur.
Antioksidanlar
Yaşamak için kullandığımız enerjiyi veren kimyasal işlemler, soluduğumuz havadaki oksijene bağlıdır. Bu işlemler, yan ürün olarak, serbest radikaller olarak da adlandırılan oldukça reaktif oksijen bileşikleri oluştururlar. Bu radikaller aynı zamanda güneş ışığı ve şehir kirliliğine maruz kalındığında da üretilirler. Serbest radikaller, miyelin de dahil olmak üzere, çeşitli vücut dokularıyla reaksiyona girerek, bu dokulara zarar verirler. Diyetimiz, antioksidanlar olarak adlandırılan ve bu serbest radikalleri etkisiz hale getiren bazı vitamin ve mineralleri içermektedir: E Vitamini - yağda çözünebilir, margarin, tereyağı ve taze meyvede bulunur. C Vitamini - suda çözünebilir, taze meyve ve sebzede bulunur. A Vitamini (beta-karoten olarak) - yağda çözünebilir, karaciğer, taze meyve ve sebzelerde bulunur. Selenyum - hububat ürünleri, balık, yumurta, peynir ve ette bulunan başlıca mineraldir.
Kısıtlayıcı diyetler
Gluten gibi çeşitli gıda tiplerini içermeyen bazı diyetlerin, MS'li kişilere yardımcı olduğu iddia edilmiştir, ancak bu diyetlerin bilimsel olarak faydalı olduğu ispatlanmamıştır. MS’li hastaların çoğunda besin yetmezliği görüldüğünden, kısıtlayıcı bir diyet zararlı olabilir.
Relapsing-remitting MS’te diyet
Relapsing-remitting MS'te önerilen diyet, normal yetişkinlere tavsiye edilen sağlıklı beslenme diyetiyle aynıdır. Amaç, sağlıklı barsak fonksiyonunu sürdürürken, esansiyel yağ asitleri, folik asit ve vitamin B12 seviyelerini artırmaktır. Çoklu doymamış margarin ve yağları (örneğin ayçiçek yağı) kullanın. İdeal olarak haftada 2-3 kez, düzenli bir biçimde yağlı balık yiyin. Yağ oranı düşük günlük ürünler kullanın, örneğin yağsız veya yarım yağlı süt gibi. Beyaz et ya da yağsız kırmızı eti tercih edin. Koyu yeşil lifli sebzelerden bir porsiyon olmak üzere, günde beş porsiyon meyve ve sebze yiyin. Sucuk, salam, sosis, pastırma ve burgerler gibi yüksek oranda doymuş hayvani yağ ihtiva eden işlenmiş gıdalardan sakının. Yağ ve şeker oranı yüksek olan kek, çikolata ve kremadan uzak durun. Yemekleri yağda veya ızgarada, fırında, buhar veya sıcak suda az pişirin. Kepekli ekmek ve kepekli hububatları tercih edin. Günde 8-10 bardak sıvı alın (1.5 - 2 litre). Aşırı dozda vitamin takviyelerinden sakının.
Sekonder progresif MS'te diyet
Sekonder progresif MS'li kişiler, kişisel gereksinimlerini karşılamak için beslenme şekillerinde değişiklik yapmak zorunda kalabilir. Kilo artışı, azalan hareketlilik, yorgunluk ve muhtemelen depresyon sonucu azalan aktivite nedeniyle bazı kişiler için problem teşkil edebilir. Aşırı kilolu olmak, hareketlilikle birlikte diğer problemleri de ortaya çıkarabilir ve diyabet ya da kalp hastalığı gibi diğer hastalık risklerini arttırabilir. Dikkatli şekilde kontrol edilen bir diyet, sekonder progresif MS hastaları için genellikle uygun değildir ancak, düşük yağ oranına sahip günlük ürünler, düşük kalorili içecekler ve uygun gıdaların alınması ve mümkünse alkol alımının azaltılması, faydalı ve basit tedbirler arasında sıralanabilir. Diğer yandan, sekonder progresif MS hastalarının çoğunda kilo kaybı ve dengesiz beslenme görülmektedir. Bu durum, kas yorgunluğu, spazm, yorgunluk, zihinsel fonksiyonların azalması, enfeksiyon karşısında zayıflamış bağışıklık yanıtı ve anemi ile sonuçlanabilir. Kilo kaybı ve yetersiz beslenme, bir çok nedenle ortaya çıkabilir: Azalan hareketlilik, zayıf görüş ve yorgunluk, alışveriş ve yemek pişirmeyle ilgili problemler yaratabilir. Uygun olmayan bakım Titreme gibi yemek yemeyi etkileyen fiziksel problemler Yemek esnasında erkenden yorulma öğünlerin giderek küçülmesine neden olur. İştahsızlık; kişi, gerçekte yediğinden daha çok yediğini iddia edebilir. Yetersiz sıvı alımının sonucu olabilir. Zihinsel problemler - kilo kaybını bir problem olarak algılayamayabilir. Yutma güçlüğü Bu problemlerin bir kısmı veya tümü için profesyonel bir yardıma ihtiyaç duyulabilir. Bir diyetisyen, fizyoterapist ve mesleki terapist yardımcı olabilir. Diyetisyen aşağıdakileri önerebilir: Az miktarda, sık sık alınan öğünler ve hafif yemekler Ekmek ve patateste ayçiçek yağı ve margarininin bol miktarda kullanılması Gevrek, fındık ve fıstık ezmesi gibi nebati yağ bakımından zengin hafif yemekler Tam yağlı günlük ürünlerin kullanılması Besin takviyesi için yağsız süt tozunun kullanılması Takviye içeceklerin ve multivitamin preparatlarının kullanılması
Disfaji
Disfaji ya da yutma güçlüğü, çoğunlukla konuşma problemlerini de beraberinde getirir. Yemek sırasında öksürme ve tıkanma ile akciğer enfeksiyonlarıyla tanınabilir. Durum bir konuşma terapisti tarafından değerlendirilmeli ve mevcut koşulların şiddetine bağlı olarak ufalanmış, lapa haline ve püre haline getirilmiş gıdalarla veya koyulaştırılmış sıvılarla özel bir diyet uygulanmalıdır. Tatsız olduklarından kilo kaybına neden olabilir ve sütlü içecekler ve takviye besinler gerekli olabilir. Uç olgularda, nazogastrik tüple beslenme gerekli olabilir.
Referanslar
1 Bates D, Cartlidge NEF et al. A double-blind controlled trial of long chain n-3 polyunsaturated fatty acids in the treatment of multiple sclerosis. Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry 1989;52:18-22. 2 Dworkin RH, Bates D et al. Linoleic acid and multiple sclerosis: a reanalysis of three double-blind trials. Neurology 1984;34:1441-1445. 3 Warren G, McKendrick M, Peet M. The role of essential fatty acids in chronic fatigue syndrome. A case-controlled study of red-cell membrane essential fatty acids (EFA) and a placebo-controlled treatment study with high dose of EFA. Acta Neurologica Scandinavica 1999;99(2):112-116. 4 Payne A. Nutrition and diet in the clinical management of multiple sclerosis. Journal of Human Nutrition and Dietetics 2001; 14: 349-357.
