Vücudumuz ilaçları nasıl kullanır
Klinisyenler, insanlar tarafından alındıktan sonra ilaçlara ne olduğunu incelemek için onlarca yıl harcamışlardır. Bu çalışma alanı –farmakokinetik- vücudun bir ilaca ne yaptığın analiz etmektedir: örneğin, ilaç nereye ve hangi hızla gitmektedir, işlenme yolu nedir ve vücuttan nasıl atılmaktadır. Farmakokinetik çalışmaları dört süreç üzerinde odaklanmıştır:
- Emilim
- Dağılım
- Biyoyararlanım
- Atılım
Faz l klinik araştırmalarda değerlendirilen dört süreç budur. Bu çalışmalardan elde edilen veriler, hekime ne kadar ilacı hangi sıklıkla vermesi gerektiğini söyler.
Emilim
Her ilacın emilimi kimyasal özelliklerine bağlı olarak değişir. Bazı ilaçlar midede parçalandıkları için hiç emilemezken diğerleri bağırsaktan kan dolaşımına geçemezler ve sindirim sisteminden geçip giderler.
İlaçlar özelliklerine göre sınıflandırılırlar, örneğin:
- Yağda çözünenler – yağ dokusu içinde kolay çözünürler (Ör. A ve E vitaminleri, genel anastezikler, benzodiazepinler)
- Asidik olanlar – çoğu mide ortamına benzer (Ör. aspirin)
- Proteinliler – bir protein (Ör. insülin, interferon beta sınıfı ilaçlar)
- Büyüklük
Dağılım
İlaçlar, vücudunuz tarafından emildiğinde kan damarları içinde vücudun her tarafına yayılır. Kan damarları vücudun her tarafına nüfuz eden çok geniş bir otoyol sistemidir. Bu, ilacın bir alandan (Örn. giriş noktasından) başka bir alana (Örn. ilacın istenen etkilerini göstereceği hedef dokuya) yolculuğunu gerçekleştirdiği bir yol sağlamaktadır.
Biyoyararlanım
Almış olduğunuz ilaçların tamamı vücut tarafından kullanılmaz. Vücut, ilacın giriş noktasına bağlı olarak ilaçları çeşitli derecelerde işler yada metabolize eder. Örneğin ağızdan alınan bazı ilaçların %75 ila 95’i genel dolaşıma ulaşamadan karaciğerde yıkılır. Bu “ilk geçiş etkisi” olarak bilinir. Karaciğerde kaybedilen miktarı telafi etmek için bu ağızdan alınan bu ilaçların dozu yüksek olmalıdır.
Atılım
İlaç işini tamamladıktan sonra (Örn. hedef doku üzerindeki etkilerini gösterdikten sonra) böbrekler (idrarda), bağırsak (dışkıda), akciğerler dahil olmak üzere çeşitli organlar ve terleme yoluyla vücuttan atılır.
