Sık Sorulan Sorular
MS yorgunluğa neden olur mu?
Yorgunluk, çoğu kişi tarafından yaşanan evrensel bir duygudur. Genellikle yorgunluğun etkisi nedenlerine bağlıdır… örneğin bir efor sarf ettikten sonra ya da uykusuzluk nedeniyle yaşanan yorgunluk gibi. Tüm sinir sistemi bozukluklarında, bundan etkilenen kişi genellikle daha çabuk yorulduğunu fark eder. MS’te ise yorgunluk, yapılan faaliyetlerden tamamen bağımsız oluşabilir.
Yorgunluk, MS hastalarının büyük çoğunluğu tarafından bildirilen en yaygın MS şikayetlerinden biridir ve bu kişilerin %40’a kadar varan oranı, yorgunluğu yaşadıkları en kötü belirti olarak tanımlamaktadır(1). Bu ele alınması ve anlaşılması en zor belirtilerden biridir ve gözle görülmediği için, ortaya çıkması özellikle aile, arkadaşlar ve işverenler arasında yanlış anlamalara yol açabilir(2). Aile üyeleri MS hastası kişinin kendi sorumluluğunu üstlenmediğini düşünebilir; eşler arasında cinsel sorunlar baş gösterebilir; işverenler bu kişiyi tembel olarak nitelendirebilir. Yorgunluğun günlük faaliyetler, genel sağlık ve çalışma durumu üzerinde çok büyük ve önemli etkileri olabilir.
İlaç tedavileri
Yorgunluk yakınması olan hastalar için farklı ilaç tedavileri mevcuttur. Dayanılmaz derecede yorgunluk hissettiğinizde, konuyu tedavinizi yürüten hekimle tartışmalısınız.
MS yorgunluğunun nedeni tam olarak anlaşılamamıştır. MS yorgunluğu dört kategoriye ayrılabilir:
- Normal yorgunluk
Bu yorgunluk MS’e bağlı değildir. Tüm yorgunlukların nedeni MS değildir. - Nöromüsküler yorgunluk
Bu yorgunluğun nedeni yetersiz sinir iletimidir. Bu “kısa-süreli” yorgunluğun çözümü dinlenme dönemleridir. - depresyon
MS’te depresyon yaygın olarak görülür ve genellikle az uyku, iştahsızlık, depresif duygusal durum ve yorgunluk buna eşlik eder. - bitkinlik
Bu, belirgin hiçbir neden olmaksızın oluşan şiddetli yorgunluktur. Nörokimyasal ilaç tedavileri bu durumla baş etmede çok faydalı olduğundan, halsizliğin beyindeki biyokimyasal dengesizliklerden kaynaklanabileceği düşünülmektedir(3).
Günlük yaşamı olumsuz etkilemesinin yanı sıra, yorgunluk dönemlerinde MS belirtileri yeniden ortaya çıkabileceğinden, MS yorgunluğu kaygıya da neden olabilir. Bu durum, özellikle efor sarf edildikten sonra ve özellikle yapılan faaliyet ya da ortam vücut sıcaklığını arttırdığında ortaya çıkar. Yorgunluğun atak ile ilişkili olmadığı ve hastalığı kötüleştirmediği ya da kalıcı bir özürlülüğe neden olmadığı dikkate alınmalıdır.
Ayrıca kontrol duygusu gibi bazı psikososyal faktörlerin, yorgunluğun etkisini ve şiddetini arttırması da mümkündür (yani ortamı kişisel ihtiyaçlara uyacak şekilde idare edememek, kontrol altında tutamamak ya da değiştirememek MS yorgunluğuna katkıda bulunabilir).
MS yorgunluğuyla baş etme
MS hastası için yorgunluk başlıca sorun haline gelmiş ise, yorgunluğun diğer nedenlerini ortadan kaldırmak için eksiksiz bir tıbbi değerlendirme yapılmalıdır. MS yorgunluğunun olası nedenlerinden biri, gün içinde yorgunluğa yol açabilecek olan uyku bozukluğudur.
Eğer yorgunluğun tek nedeni merkezi sinir sistemi hastalığı ise (burada MS), yaşam tarzı, ortam ve iş konusunda ayarlamalar yapılmalıdır. Yorgunluğu önlemenize yardımcı olması için, aile içinde ve iş yerinde rolünüzü ve önceliklerinizi değiştirmeniz gerekebilir. Zaman yönetimi, hızın ayarlanması, enerjiyi idareli kullanma, işleri basitleştirme ve rahatlama molaları gibi teknikler yorgunluğu kontrol altında tutmada kullanılabilecek stratejilerdir.
Pratik öneriler:
- Sıcak banyolardan, yüksek sıcaklıktan, aşırı egzersizlerden, fazla yemekten, sigara içmekten kaçının
- Yaşamınızı, iş gerekliliklerini, sosyal olayları ve geç yatma durumlarını azaltacak şekilde planlayın
- Egzersiz ve meditasyonu birlikte içeren yoga çok faydalı olabilir
- Kapasitenize göre ayarlanmış dengeli bir egzersiz programı uygulayarak, vücudunuzu zinde tutun. Bu egzersizler sizi çok fazla yormamalı ve ardından yeterince dinlenmelisiniz.
MS yorgunluğuyla baş etmede farmakolojik araçların pek azı etkili olmuştur. Depresyonla (ve ona eşlik eden yorgunluk) baş etmede antidepresan ilaç tedavisi ve danışmanlık da yer almalıdır.
Yorgunluğun kontrol altına alınmasında, stres yönetimi ve danışmanlık göz ardı edilmemelidir. Psikososyal faktörler ve yaşam kaygılarının niteliği, MS hastası kişilerin yaşamla baş etme becerilerini etkileyebilir ve yorgunluğa neden olan bir faktör olmanın yanı sıra, günlük yaşama müdahale oranını da belirleyebilir.
MS’te yorgunlukla baş etmede önemli olan diğer bir faktör de, MS’in bu yönüyle ilgili olarak aile ve arkadaşları, aynı zamanda sağlık uzmanları ve işverenleri eğitmektir. Yorgunluk kesinlikle MS’in belirtilerinden biridir, fakat anlaşılıp gerekli uyarlamalar yapıldığı taktirde onunla baş edilebilir.
Referanslar
1 Sheean GL, Murray NM et al. An open-labelled clinical and electrophysiological study of 3,4 diaminopyridine in the treatment of fatigue in multiple sclerosis. Brain 1998;121(5):967-975.
2 Brañas P, Jordan R et al. Treatments for fatigue in multiple sclerosis: a rapid and systematic review. Health Technology Assessment 2000;4(27):1-61.
3 Schwid SR, Covington M et al. Fatigue in multiple sclerosis: Current understanding and future directions. Journal of Rehabilitation Research and Development 2002;39(2):211-224.
Bu metin www.msif.org adresindeki bilgilere dayanmaktadır.
